ESA test technologie met Belgische satellieten

Lucht-/ruimtevaart

Door: Jan van den Berg

Proefritjes in de ruimte12-06-2008

Voor het testen van nieuwe ruimtetechnieken bouwde het Belgische bedrijf Verhaert Space een serie Proba-satellietten, die vooral zichzelf moet kunnen besturen. De eerste vliegt al, de tweede wacht op lancering en nummer drie is in ontwikkeling.

Echt zenuwachtig was Frank Preud'homme, commercieel directeur van Verhaert Space niet, toen de Europese ruimtevaartorganisatie ESA hem eind maart belde over de positieve resultaten van de trillingsproeven met Proba 2. 'Ik had niet anders verwacht.' De satelliet is de tweede in een serie, waarvan de Europese ruimtevaartorganisatie de ontwikkeling eind jaren negentig begon. Het doel van het Project for On Board technologie is in de ruimte te testen of sondes autonoom kunnen functioenren, zonder voortdurend door een vluchtleidingcentrum gecontroleerd te worden. Dat maakt de satellieten minder kwetsbaar, en scheelt bovendien in aantallen operators, wat een aanzienlijke kostenbesparing oplevert. Het zelfvertrouwen van Preud'homme komt niet uit de lucht vallen. Al derig jaar levert het bedrijf systemen voor ruimtewandelingen, experimenten met microzwaartekracht en koppelingen in de ruimte. Bij de vestiging in Kruibeke bij Antwerpen werken zeventig mensen; daarnaast zijn veertig medewerkers verantwoordelijk voor het ESA-communicatiecentrum in de Belgische Ardennen. Hiermee neemt het een belangrijke plaats in binnen de Belgische ruimtevaart, waar jaarlijks zo'n 200 miljoen euro omgaat (tegen 140 miljoen in Nederland).

Sinds begin jaren negentig is het bedrijf onder de naam Verhaert Space zelf kleine satellieten gaan bouwen. En met succes. De eerste versie van Proba, die in 2001 de lucht in ging, functioneert nog steeds, ook al was de missie voor slechts een jaar gepland. "Daar zijn we zelf ook verbaasd over, want er zitten allerlei nieuwe technologieën in. Proba-1 is ontwikkeld om autonome systemen te testen. De satelliet houdt zelf zijn positie in de gaten aan de hand van de stand van de sterren. Dat maakte de navigatieapparatuur simpeler dan die van satellieten die ook naar de stand van de aarde en zon kijken. Om zijn stand te veranderen maakt hij gebruik van reactiewielen, die onder verschillende hoeken staan. Als deze draaien, zorgt de reactiekracht dat de satelliet de andere kant op gaat. De wielen worden elektromagnetisch aangedreven. Het verklaart ook waarom Poba-1 het zo lang uithoudt: er is geen brandstof nodig die op kan raken. Het autonoom functioneren is ook getest met de twee camera's aan boord, die beelden van het aardoppervlak maken in het zichtbare en infrarood gebied met een resolutie van 15 m en zwart-wit met een resolutie van 5 m. De vluchtleiding hoeft alleen de coördinaten door te geven van het te fotograferen gebied, en Proba doet de rest zelf. De boordcomputer rekent uit wanneeer de kunstmaan boven deze positie aankomt, en bepaald de richting van de kunstmaan en het tijdstip van de opname. De boordcumputer kan er ook zoorgen dat van een enkel punt in korte tijd meerdere opnames worden gemaakt. Bjzonder is verder dat de sonde over een lithium-ion batterij is toegepast. "Daarvan dacht de producent dat de levensduur vier of vijf jaar zou zijn", vertelt project manager Kristof Gantios van Verhaert Space. "Op basis van de ervaringen tot nu toe, is de levensverwachting opgeschroefd naar acht jaar.

Lees verder in De Ingenieur Nr.9