Herbruikbare raketvliegtuigen

Lucht-/ruimtevaart

Door: tekst david chandler/technology review, vertaling dr. cees koster

‘Bij NASA is het een puinhoop’30-11--0001

In de ruimtevaart ligt het technologisch initiatief tegenwoordig niet bij nasa maar bij een paar kleine, onafhankelijke bedrijfjes. Goedkope, herbruikbare raketvliegtuigen zijn hun doel. Over de toekomst van het ruimtetransport.

KLEINE BEDRIJFJES ONTWIKKELEN HERBRUIKBAAR RAKETVLIEGTUIG
baar zijn, er 15 000 rijke avonturiers bereid zijn om 50 000 dollar neer te tellen voor een tocht naar de rand van de ruimte. Dat is dus een markt van 750 miljoen dollar. En hoewel dat het niet haalt bij de markt voor het lanceren van satellieten, waar in 2001 ruim drie miljard dollar in omging, zou het wel eens het begin kunnen zijn van iets veel groters. 'Het ruimtetoerisme is in potentie net zo belangrijk als de burgerluchtvaart', zegt Patrick Collins, econoom aan de Azubu Universiteit in het Japanse Fuchinobe en van oudsher voorstander van de commercialisering van de ruimtevaart. In de nabije toekomst, zo voegt hij toe, 'is er qua potentieel geen andere ruimtetoepassing die ook maar een beetje in buurt komt.' En of die markt nu wel of niet snel werkelijkheid wordt (het is best mogelijk dat de huiveringwekkende beelden van de uiteenvallende Columbia ruimtetoeristen voor jaren op hun hoede heeft gebracht), de technologie zelf wordt langzamerhand volwassen. Afgelopen november werd in het verslag van een presidentiële commissie over de Amerikaanse lucht- en ruimtevaartindustrie gesteld dat de productie van een herbruikbaar raketvliegtuig 'binnen tien jaar zeker binnen ons bereik zal liggen'. MISLUKKINGEN Het maken van herbruikbare raketvliegtuigen is eigenlijk het werk van NASA. Maar de poging van NASA (de X-33, een ambitieus plan voor een herbruikbaar raketvliegtuig waarmee men in 2005 een demonstratie had moeten geven van de technologie die uiteindelijk het space shuttle-programma moest vervangen) werd de grootste verspilling uit de geschiedenis van het Amerikaanse ruimtevaartprogramma. Tussen 1997 en 2001 werd bijna 1,3 miljard dollar uitgegeven aan dit door waterstof aangedreven voertuig en het heeft zo goed als niets opgeleverd. Ongelukkigerwijs koos alleen maar verder. 'Het is nu duidelijker dan ooit dat er voor de ontwikkeling van ruimtetransport echt nieuwe technologieën en benaderingen nodig zijn', aldus Greason. Veel bedrijven zijn aangespoord door het vooruitzicht van de zogenaamde X-Prize van 10 miljoen dollar. Deze beloning, ingesteld door een stichting die het ruimtetoerisme wil promoten, wordt toegekend aan de makers van het eerste particulier gefinancierde raketvliegtuig dat in staat is drie mensen naar de rand van de ruimte (dus op een hoogte van ten minste 100 kilometer) te brengen, ze weer veilig terug te brengen op aarde en dat kunststukje binnen twee weken te herhalen. Er hebben zich al 24 deelnemers aangemeld. TOERISME Die tien miljoen dollar is trouwens slechts een schijntje in vergelijking met de echte hoofdprijs: ruimtetoerisme. NASA heeft vorig jaar een enquête gehouden waaruit bleek dat als er betrouwbare ruimtevaartuigen beschik- De EZ-Rocket. Het is duidelijk dat er nieuwe technologieën nodig zijn In Mojave, een stadje met 3700 inwoners, dat zindert in de Californische woestijnzon, gaan ze prat op een vliegveld dat minstens zoveel ruimte inneemt als het internationale vliegveld van Los Angeles. Het enorme, afgelegen terrein dat zich aan de rand van de bergen op een uitgestrekte, hooggelegen woestijnvlakte bevindt, herbergt verschillende kleine onafhankelijke luchtvaartbedrijven. Voyager, het extreem lichte vliegtuigje dat in 1986 als eerste non-stop de wereld rondvloog zonder bij te tanken, is hier ontwikkeld. Nu wordt hier, heel misschien, in een bescheiden gebouw ergens aan de rand van het vliegveld, de toekomst van het ruimtetransport uitgebroed. Let wel, veel heeft die toekomst nog niet om het lijf: een klein tweepersoonsvliegtuigje dat nog het meeste weg heeft van een straaljager waarvan de staart is afgehakt, met korte vleugeltjes die naast de neus zijn aangebracht. Vorig jaar juli bereikte dit lichtgewichtvliegtuigje, EZ-Rocket geheten, een mijlpaal in de geschiedenis van de luchtvaart. Toen onderwierp piloot Dick Rutan, die ook al de Voyager gevlogen had, de twee raketmotoren succesvol aan een cruciale touch and go-manoeuvre: opstijgen, de motoren uitzetten, landen, de motoren weer aanzetten en zonder te stoppen weer opstijgen. COLUMBIA Dat was een voorlopig hoogtepunt in de zoektocht naar flexibiliteit en controleerbaarheid in een raketaangedreven vliegtuig: een prestatie die nog belangrijker is geworden na de ramp met de space shuttle Columbia. Daardoor is immers opnieuw de haalbaarheid van het bemande ruimtevaartprogramma van de Amerikaanse regering in twijfel getrokken. Beide vluchten van de EZ-Rocket duurden minder dan een kwartier en in geen van beide vluchten werd een hoogte bereikt van meer dan 3000 m. Maar ze toonden aan dat Xcor Aerospace, het bedrijf achter de EZ-Rocket, misschien wel de beste kans heeft om als eerste een herbruikbaar raketvliegtuig te presenteren. Een goedkoop herbruikbaar raketvliegtuig brengt de alledaagsheid van de luchtvaart in de wereld van de ruimtevaart. De lanceerkosten kunnen dan terug tot een tiende van wat het nu kost om een space shuttle of een eenmalig bruikbare raket in de ruimte te brengen. Een dergelijk luchtvaartuig maakt in principe binnen een paar jaar de goedkope toepassing van satellieten voor onderzoek en communicatie mogelijk en brengt het ruimtetoerisme op gang. Op de lange termijn vliegen opvolgers van dit toestel passagiers misschien binnen drie uur van New York naar Tokyo. Omdat het losbreken uit de zwaartekracht van de aarde de duurste kostenpost is bij elke ruimtemissie, vormen lagere lanceerkosten ook een van de voorwaarden voor ondernemingen als het in de ruimte brengen van zonnecollectoren of de exploitatie van edelmetalen op asteroïden. STAGNATIE Zo ver is het nog lang niet. Mensen zijn al decennia bezig de droom van een herbruikbaar raketvliegtuig te realiseren, maar zonder veel succes. 'Raketwetenschap wordt vaak geassocieerd met geavanceerde technologie, maar sinds de jaren zestig hebben zich nauwelijks nieuwe ontwikkelingen voorgedaan op het gebied van raketten', zegt Jeff Greason, directeur van Xcor Aerospace. Het verschil is nu, zo zeggen ook anderen, dat men zelfs voor het ongeluk met de Columbia in februari al bezig was met het bouwen en testen van nieuwe ontwerpen. Sterker nog, wereldwijd zijn er zo'n vijfentwintig bedrijven, om nog maar te zwijgen van NASA, bezig met de ontwikkeling van raketvliegtuigen (zie kader Ruimtevisioenen). Door het verlies van de Columbia en het daaropvolgende vliegverbod voor de andere space shuttles, stijgt het aantal ontwikkelaars en het belang van hun werk waarschijnlijk 'Sinds de jaren zestig hebben zich nauwelijks nieuwe ontwikkelingen voorgedaan bij raketten' ge raketvliegtuigje is ontworpen om ervaring op te doen voor het bouwen van een tweepersoons suborbitaal ruimtevliegtuig dat nu in ontwikkeling is: Xerus. Voor de Xerus is Xcor Aerospace nu een raketmotor aan het ontwikkelen die vijf keer zo sterk is als die van de EZ-Rocket. Het is een motor waarmee de bestuurder bij verschillende snelheden gas kan geven en terugnemen. Een cluster van vier of vijf van dergelijke motoren moet het raketvliegtuig naar een hoogte van 100 kilometer brengen. Een aantal kleinere raketten houdt het vliegtuig dan stabiel aan de rand van de ruimte. SATELLIETEN Xcor Aerospace gaat door met de tweepersoons Xerus ook al voldoet zij daarmee niet aan het criterium van drie personen van de XPrize. Prijs of geen prijs, Greason, Rutan en hun medewerkers zien genoeg financiële prikkels. Volgens Greason zou de Xerus een kleine satelliet van zo'n tien kilo in een lage omloopbaan kunnen brengen, mits die satelliet is voorzien van aanjaagraketten. Dergelijke kleine satellieten worden vaak gebruikt voor onderzoek en nu moeten de wetenschappers vaak jaren wachten voor ze kunnen meeliften met grotere satellieten. De Xerus is bovendien ook nog zelf geschikt voor onderzoeksdoeleinden, bijvoorbeeld het verzamelen van gegevens over de atmosfeer of het uitvoeren van technische experimenten waarvoor korte tijd een gewichtloze omgeving nodig is. Het ware doel blijft echter het ruimtetoerisme. Volgens Greason levert de Xerus toeristen pleziertochtjes van een half uur (drie minuten gewichtloosheid en de kans om met eigen ogen de welving van de aarde en de duisternis in de ruimte waar te kunnen nemen) om daarna op een doodgewone landingsbaan weer terug te keren. Eén Xerus alleen al, zo stelt hij, brengt 24 miljoen dollar per jaar aan inkomsten uit toerisme binnen, terwijl de ontwikkelingskosten maar tien miljoen dollar bedragen. Voortgedreven door zulke visioenen hoopt Xcor Aerospace de Xerus na volgens hem zo leek op de computermarkt in de jaren zeventig: een paar bedrijven beheersten een markt voor grote, dure en exclusieve hardware, maar waren volstrekt onwetend van de ommekeer die werd voortgebracht door een paar gesjeesde studenten die in hun garages met gebruikte onderdelen prachtige nieuwe computersystemen in elkaar sleutelden. 'Het is net als in de eerste dagen van de pc', zegt Peter Diamandis, voorzitter en oprichter van de X-Prize Foundation. 'Met suborbitale vliegtuigen die duizenden vluchten per jaar maken, creëer je een markt omdat je er de visie op de ruimte mee verandert: de ruimte is er niet meer alleen voor de overheid, maar ook voor het publiek.' De EZ-Rocket van Xcor Aerospace is net als die oude pc's: eenvoudig, elementair en, gezien vanuit het standpunt van de conventionele ruimtevaartuigindustrie, bijna microscopisch klein. De dubbele raketmotor, aangedreven door alcohol en vloeibare zuurstof, produceert nog geen twee promille van de stuwkracht van elk van de hoofdmotoren van de space shuttle. Maar in tegenstelling tot de motoren van een space shuttle, zijn de motoren van de EZ-Rocket volledig beheersbaar en kan de piloot ze zelfs tijdens de vlucht uit- en weer aanzetten. Toch is de EZ-Rocket nog maar een demonstratiemodel. Het nieti- De X-33 werd de grootste verspilling uit het Amerikaanse ruimtevaartprogramma nog niet over dergelijke raketvliegtuigen beschikt, komt echter niet 'omdat die zo moeilijk te bouwen zijn. Het punt is juist dat bijna alle onderzoek op dat gebied door een monopolistische overheidsdienst wordt gedaan', stelt hij. Buzz Aldrin, die in 1969 de tweede mens was die op de maan wandelde, stelt dat het de VS eenvoudigweg ontbreekt aan een samenhangend nationaal programma voor de ontwikkeling van betaalbare lanceertechnologie. Hoewel het ongeluk met de Columbia de aandacht wellicht wat verscherpt, is het bij NASA, althans voorlopig, 'een puinhoop', zegt Aldrin. PAPIER In deze puinhoop bewegen zich nu ook Xcor Aerospace en haar concurrenten. Hun toekomstvisie: het bouwen van een heel nieuw soort raket. Anders dan bij alle raketten die tot nu toe de ruimte zijn ingestuurd, vliegt dit type naar de ruimte en weer terug, al voorzien sommige ontwerpen in een raket die eerst op de rug van een straaljager in de lucht wordt gebracht. De space shuttle, het eerste herbruikbare ruimtevaartuig, verliest bij elke lancering delen van de aanjaagraketten en de gigantische externe brandstoftank zelfs geheel. Op papier lijkt de ambitie tamelijk makkelijk te realiseren. Raketmotoren bestaan vooral uit verbrandingskamers met pompen die brandstof en oxidatiemiddel (zuurstof of een zuurstofrijke stof) inbrengen. Zij hebben niet de turbofans van een straaljager en de compressoren die nodig zijn om zuurstof uit de lucht te halen en die ongeveer 80 % van de omvang, het gewicht en de complicaties uitmaken van een straalmotor. Daarom kunnen raketten hoger vliegen dan straalvliegtuigen, die niet boven de 16 km komen omdat daar de lucht te ijl is om vliegtuigbrandstof te verbranden. Niemand beweert dat starters als Xcor Aerospace in één stap de ruimte bereiken. Om in een baan rond de aarde te raken heb je snelheden nodig van 27 800 km/h, moet je over enorme hoeveelheden brandstof beschikken en extreme druk weerstaan. Om al deze uitdagingen het hoofd te bieden is op zijn minst tien jaar nodig. In de tussentijd valt er al een hoop te leren van pogingen een veel bescheidener doel te bereiken: een suborbitale vlucht. Dat betreft een raketaangedreven vliegtuig dat naar de grens van de ruimte vliegt (een hoogte van zo'n 100 km), zonder dat het in een baan om de aarde terechtkomt. Om zo'n hoogte te bereiken heb je een snelheid nodig van ongeveer 4500 km/h. Dat is niet eens zo veel sneller dan de snelste straaljagers van dit moment, zodat de ontwerpers van het raketvliegtuig zich kunnen baseren op de betrekkelijk goed beproefde en betrouwbare systemen en technische procedures van straaljagers. GESJEESD Volgens directeur Greason van Xcor Aerospace moet het mogelijk zijn om binnen een paar jaar met zo'n ontwerp te komen. Zes jaar geleden verliet hij de bloeiende microchipindustrie omdat de ruimtevaartindustrie NASA een plan waarin een keur aan technisch uitdagende (riskante) technologieën (waaronder unieke raketmotoren, brandstoftanks en hitteschilden) en een complex ontwerp waren opgenomen. Al die technologieën moeten deugen voordat het voertuig de plaats van de vloot van space shuttles in had kunnen nemen. Bijvoorbeeld bij missies waarin astronauten van en naar het International Space Station (ISS) reizen en waarbij wetenschappelijke vracht als de ruimtetelescoop Hubble wordt gelanceerd. Eén onderdeel, een samengestelde brandstoftank voor vloeibare waterstof, gemaakt door Lockheed Martin, kwam niet door de tests heen. In 2001 besloot NASA bij het vooruitzicht van nog een jaar vertraging 'een andere richting in te slaan en met iets nieuws te beginnen'. Lori Garver, voormalig functionaris bij NASA: 'Iedere keer als je zoiets doet, verlies je terrein.' Nu, twee jaar na het afblazen van de X-33, lijkt het er niet op dat het nieuwe, nog altijd erg vage, project van NASA binnen twintig jaar een alternatief voor de space shuttle oplevert. Al zal na het ongeluk met de Columbia ongetwijfeld druk worden uitgeoefend om het tijdschema aan te passen. Een van de gevolgen van het debacle met de X-33 was dat de particuliere investeringen ernstig afnamen. De volkswijsheid wilde dat als NASA niet in staat was om een herbruikbare raket te maken, het dan wel niemand zou lukken, beweert econoom Collins. Dat de wereld Er zijn 15 000 rijke avonturiers bereid om 50 000 dollar neer te tellen voor een ruimtetochtje De EZ-Rocket tijdens een testvlucht in november 2001. De brandstof voor de EZRocket bestaat uit zuurstof en alcohol. Organisatie Lanceertechniek Tijdschema Xcor Xerus: tweepersoons suborbitaal raketvliegtuig Binnen drie jaar klaar voor commerciële (Mojave) dat opstijgt en landt op een landingsbaan; toeristische vluchten aangedreven door vier of vijf raketmotoren Pioneer Rocketplane Rocketplane XP: vierpersoons suborbitaal raketvliegtuig Binnen twee jaar klaar voor eerste (Solvang) dat opstijgt en landt op een landingsbaan; in eerste testvluchten instantie aangedreven door twee straalmotoren, daarna door twee raketmotoren Astrium Hopper: tweetraps herbruikbaar onbemand raketvliegtuig Test van prototype op schaal in 2004; (Bremen) dat vanaf een railconstructie wordt gelanceerd; volwaardig prototype klaar in vijftien tot aangedreven door twee rakettrappen; landt zelfstandig twintig jaar op een landingsbaan NASA Orbital Space Plane: drie- tot vijfpersoons raketvoertuig Versie die gelanceerd wordt vanaf eenmalig (Washington, DC) voor ruimtereis naar Internationaal Ruimtestation bruikbare raket klaar binnen tien jaar; volledig herbruikbaar ruimtevaartuig klaar binnen twintig jaar Canadian Arrow Canadian Arrow: driepersoons suborbitaal raket- Later dit jaar klaar voor eerste vlucht (London, Ontario) vliegtuig; eerste trap aangedreven door één raketmotor met vloeibare brandstof; tweede trap, met bemanningscabine, aangedreven door vier raketmotoren met vaste brandstof; landing met parachute in water Advent Launch Systems Driepersoons raketvliegtuig dat gelanceerd wordt Wordt gebouwd, eerste testvlucht (Houston) vanaf drijvende installatie met één raketmotor; landt na mogelijk dit jaar al glijvlucht op water Ruimtevisioenen Overzicht van de particuliere en publieke ontwikkelaars van herbruikbare rakettechnologie Impressie van het Rocketplane XP van Pioneer Rocketplane. herbruikbaar systeem niet eerder dan in 2025. Ondanks de povere staat van dienst op het punt van raketvliegtuigen, blijft NASA voor de lange termijn een serieuze concurrent. Het nogal bedaarde tijdschema van NASA laat echter alle ruimte aan de privé-sector. De mogelijkheid voor een klein bedrijf om daadwerkelijk een herbruikbaar raketvliegtuig te bouwen is groeiende. Het binnenhalen van de X-Prize door een van hen zou de scepsis wegnemen en ook investeerders aantrekken. 'Het is een psychologische stap', vindt Rand Simberg, ruimtevaartingenieur en consultant. 'De kleine bedrijven doen het op de manier waarop het altijd al gedaan had moeten worden.' ZAKENBARON Vooruitlopend op het vermogen van de kleine bedrijven om nieuwe wegen in te slaan, is er in elk geval al één bedrijf waar toeristenvluchten zijn te boeken met raketvliegtuigen die nu alleen nog op papier bestaan. Het Amerikaanse Space Adventures stuurt nu al mensen mee met vluchten in Rusland en regelde Russische ruimtevluchten (van twintig miljoen dollar) naar het ISS voor de Amerikaanse zakenman Dennis Tito en de Zuid-Afrikaanse zakenbaron Mark Shuttleworth. Het bedrijf heeft een contract voor 600 Xerusvluchten en heeft al aanbetalingen binnen van meer dan honderd klanten. 'We zijn zeer onder indruk van het team van Xcor, van hun vermogen om ook een daadwerkelijk vliegende machine te produceren en goedkope demonstraties uit te voeren', zegt Eric Anderson, president van Space Adventures. En hoewel Anderson aanvankelijk bang was dat de angstwekkende ondergang van de Columbia een aantal van zijn klanten wel achter de oren zou doen krabben, heeft er in de eerste paar dagen na het ongeluk met de space shuttle nog niemand zijn geld teruggevraagd. Volgens Anderson toont dat aan hoe sterk de mens zich heeft verbonden met ruimtevluchten. In plaats van dat het mensen afschrikt, zo voegt hij er aan toe, maakt de ramp de mensen juist bewust. Tien jaar van nu voelen de mensen zich veiliger en zijn ze ook veiliger als ze de ruimte ingaan, juist door de verbeteringen die het resultaat zijn van het onderzoek naar het ongeluk, verwacht Anderson. De steun van Space Adventures voor Xcor en andere ruimtevaartbedrijven levert een synergie op die cruciaal is voor het realiseren van de al tientallen jaren oude droom van herbruikbare raketvliegtuigen, vindt Bruce Lusignan, elektrotechnisch ingenieur bij Stanford University en voorzitter van het Center for International Cooperation in Space, een wereldwijd consortium van universiteiten. Volgens hem zouden de inkomsten uit ruimtetoerisme een nieuwe generatie ruimtevoertuigen kunnen financieren, 'en dat zou de ontwikkelingen weer verder stimuleren.' Dat betekent dat de EZ-Rocket, dat onooglijke testvliegtuigje op dat enorme vliegveld in Mojave, misschien wel de eerste 'pc' is van een nieuw ruimtetijdperk. Intussen zit ook NASA niet helemaal stil. Hoewel de precieze vorm van het programma voor de opvolger van de rampzalige X-33 nog steeds niet is uitgewerkt door Sean O'Keefe, die eind 2001 het roer heeft overgenomen, was NASA al voor het ongeluk met de Columbia bezig met een langetermijnplanning voor een groter en ambitieuzer ruimtevoertuig. Nu is het Orbital Space Plane nog niet veel meer dan een wit stuk papier, maar het idee is dat het vliegtuig in 2012 klaar moet zijn om bemanningsleden en kleine hoeveelheden vracht af te leveren bij het ISS. STROOMLIJNEN Als het Orbital Space Plane in 2012 of eerder het luchtruim kiest, dan wordt het nog door een conventionele eenmalig bruikbare raket in een baan om de aarde gebracht. Maar uiteindelijk hoopt NASA die raket te vervangen door een herbruikbaar systeem. Daartoe zijn de medewerkers van het Marshall Space Flight Center van NASA bezig met het vereenvoudigen en stroomlijnen van het ontwerpen van raketmotoren. Met daarin plaats voor onder meer ingebouwde diagnostische systemen voor het opsporen van problemen als scheurtjes, lekken en vastzittende kleppen. Zulke systemen leveren een enorme besparing op ten opzichte van de space shuttles, waarbij na iedere ruimtemissie de motoren door honderden technici uit elkaar worden gehaald en gecontroleerd. 'Doel is om de raketmotoren net zo betrouwbaar te maken als de huidige straalmotoren', aldus Garry Lyles, hoofd van de afdeling voortstuwingssystemen bij het NASA-programma voor de ontwikkeling van toekomstige lanceervoertuigen. Hoe dan ook, de huidige plannen van NASA voorzien de vervanging van de space shuttle door een De plannen van NASA voorzien de komst van een herbruikbaar systeem niet eerder dan in 2025 gebruik van traditionele straalmotoren. Op een kruishoogte van ongeveer 5500 m vult een tankvliegtuig een lege tank aan boord van de Pathfinder met vloeibare zuurstof. Daarna ontsteekt de Pathfinder, aangedreven door een mengsel van vloeibare zuurstof en kerosine, haar raketten en stijgt naar een hoogte van 139 km. Vanaf daar kan het ook nog een onbemande bovenste trap loslaten om een vrachtje van zo'n 2300 kilo in een baan om de aarde te brengen. Dat is althans het plan. Net als Xcor Aerospace, is Pioneer begonnen met een kleinere versie (de Rocketplane XP) die meedingt naar de X-Prize. Hoewel van geen van deze raketvliegtuigen zelfs nog maar een prototype beschikbaar is, beschouwen velen Pioneer Rocketplane als een serieuze deelnemer. De president van het bedrijf, Mitchell Burnside Clapp, was bij de Amerikaanse luchtmacht verantwoordelijk voor het ontwerp van een vliegtuigachtige herbruikbare raket, waaruit later het concept voor de Pathfinder is voortgekomen. Vanwege dat ontwerp is Pioneer Rocketplane de voornaamste kandidaat voor een onderzoeksproject van het Amerikaanse ministerie van Defensie voor de ontwikkeling van een goedkope door raketten aangedreven satellietlanceerder. ONBEMAND De meeste bedrijven denken aan personenvervoer, zowel van piloten als toeristen. Maar het Duitse bedrijf Astrium houdt zich juist helemaal niet bezig met menselijke vracht. Astrium richt zich op de ontwikkeling van een autonome raket, de Hopper, voor de goedkope lancering van satellieten. De eerste stap in deze richting is de Phoenix, een kleinere versie (schaal 1:6) van de Hopper. De Phoenix is eigenlijk vooral een proefopstelling voor autonome landingstechnologie. De ontwerpers hebben op lasers gebaseerde hoogtemeters ingebouwd samen met gps-apparatuur en intelligente navigatie-algoritmen, zodat het vliegtuig in staat is tot een glijlanding zonder de hulp van mensen of van grondapparatuur. De eerste test vindt naar verwachting volgend jaar plaats. Een helikopter laat de Phoenix dan op een hoogte van 1400 m los, waarna een zelfstandige landing volgt. Astrium schat dat de Hopper binnen vijftien tot twintig jaar satellieten lanceert tegen de helft van de huidige kosten. een aantal testvluchten binnen drie jaar in productie te nemen. 'We hebben besloten om de kleinst mogelijke stappen te nemen, waarbij we zoveel mogelijk inkomsten willen genereren', legt Greason uit. Als de Xerus werkt en de toerismewinsten binnen beginnen te stromen, zo stelt hij, dan beginnen de ontwikkelaars van het bedrijf aan de ultieme opdracht: de Xerus in een echte baan om de aarde brengen. PATHFINDER Het idee van de 'kleinst mogelijke stappen' is in de geschiedenis van de ruimtevaart natuurlijk niet onbekend. Maar waar Xcor Aerospace voor de stapsgewijze benadering kiest, zijn er concurrerende bedrijven die zich al op het grote visioen richten: een herbruikbaar raketvliegtuig in een baan om de aarde. Een van de deelnemers is het Californische Pioneer Rocketplane. Dit bedrijf heeft een hybride raket-annex-straaljager geproduceerd, Pathfinder geheten, voor toeristen of vrachtladingen. Bij het opstijgen maakt het voertuig Het Duitse bedrijf Astrium houdt zich juist helemaal niet bezig met menselijke vracht De EZ-Rocket is over drie jaar klaar voor toeristische ruimtevluchtjes, denkt producent Xcor. De opvolger van de EZ-Rocket moet deze Xerus worden.