Uit het magazine

Social media brengen iedereen laagdrempelig met elkaar in contact. Zo luidde althans de belofte zo’n vijftien, twintig jaar terug. In plaats daarvan kregen we extreme polarisatie, online pesten en ‘echokamers’. Wat zijn de grootste problemen van social media en is daar wat aan te doen? Wie zou het voortouw moeten nemen?

 

De mens is een sociaal dier, dus toen internet opkwam in de jaren negentig van de vorige eeuw, lag het voor de hand dat we elkaar ook daar zouden opzoeken. Er ontstonden e-maillijsten voor mensen die dezelfde hobby hadden en online fora voor bijvoorbeeld vliegtuigspotters en modelbouwers.

Ongeveer twintig jaar geleden ging die sociale component van het internet in de versnelling, met de opkomst van de eerste social media, online platforms waar je informatie kunt uitwisselen door berichten, foto’s en filmpjes te posten.

Dat ging een tijd goed, maar de laatste jaren krijgen we steeds vaker het lelijke gezicht van social media te zien. Hoe kunnen we die ‘asociale media’ weer een aangename plek maken?
 

Hyves

In Nederland waren de eerste social media Hyves (2004) en MySpace (2003). De eerste is opgericht door Nederlanders en weer opgeheven in 2013, de laatste is afkomstig uit de Verenigde Staten en bestaat nog, zij het in sterk afgeslankte vorm. Beide wonnen snel aan populariteit, maar werden even snel weer verlaten toen Facebook opkwam, rond 2010.

Andere social media zijn bijvoorbeeld Twitter, Instagram, LinkedIn, WhatsApp, YouTube, elk met hun eigen specifieke kenmerken, maar als gemene deler dat mensen er gratis gebruik van kunnen maken en er eenvoudig content kunnen delen en liken, waardoor een post door meer mensen wordt gezien.
 

Maatschappelijke verandering

Hoewel het beeld bestaat dat we op social media vooral de eigen ijdelheid strelen, kunnen ze zeker ook bijdragen aan maatschappelijke veranderingen. Bekend voorbeeld is de Arabische Lente tussen 2010 en 2012, toen in verschillende landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika burgers de straat opgingen om te demonstreren tegen hun regimes. Facebook bleek een ideaal medium om de acties te coördineren. Dat is ook de reden dat autoritaire regimes, zoals Rusland en het militaire bewind in Myanmar, er geregeld de toegang toe blokkeren.

 

De burgers die in 2011 in verschillende landen in Noord-Afrika en het MIdden-Oosten demonstreerden tegen hun regimes, konden zich snel organiseren dankzij social media als Facebook. Foto Shutterstock


Verslavend

Inmiddels is ook duidelijk geworden dat social media niet alleen maar leuk zijn. Oké, prima om foto’s van vakantie via Facebook met familie en vrienden te delen, maar die sociale netwerken zijn ook zo opgezet dat ze verslavend zijn. Er wordt daarnaast flink gescholden, geïntimideerd en gepest, er worden complottheorieën verspreid en politici spreken er hun onwaarheden. Wat zijn de grootste problemen, hoe zijn ze op te lossen en wie zou dat moeten doen?

 

Probleem 1: Wangedrag

Neem Twitter, dat bestaat sinds 2006. In de loop van de tijd is de sfeer op het platform veranderd. Het vriendelijke gesprek wordt vaak weggedrukt door pestkoppen, trollen, bots en mensen die mis- of desinformatie verspreiden. Wat is hier gebeurd?

‘Toen het platform Twitter echt begon te groeien, ontstonden verschillende visies op wat het doel ervan was’, zegt Ethan Zuckerman, universitair hoofddocent public policy, communication and information aan de University of Massachusetts.

‘Het is een commercieel platform, dus er is een prikkel om altijd maar verder te groeien. Maar dan wordt het everything to everyone.’ Vlees noch vis.

Hetzelfde geldt voor Facebook, zegt de onderzoeker. ‘Facebook is een kerk, een biljartzaal, een zorginstelling, enzovoort, afhankelijk van wie je het vraagt. Dit maakt Facebook moeilijk, zo niet onmogelijk te besturen, omdat al deze ruimten eigenlijk hun eigen regels hebben.’
 

 

Ophef wordt beloond

En ophef wordt op social media beloond. Zeg iets tegendraads, of zoek ruzie met iemand en gegarandeerd dat het likes scoort en wordt gedeeld. Het algoritme meet dat direct en zet het bericht bovenaan in de tijdlijn van mensen die jou volgen. Een zelfversterkend effect.

Maar waaróm misdragen mensen zich online zo gemakkelijk? Waarom doen mensen online dingen die ze in real life nooit zouden doen? Het zal iets te maken hebben met (een gevoel van) anonimiteit, denkt Rudy van Belkom, directeur van Stichting Toekomstbeeld der Techniek. Hij bracht dit jaar het boek Alive and clicking uit, waarin hij laat zien dat social media de democratie nu weliswaar onder druk zetten, maar dat ze ook in te zetten zijn voor meer directe vormen van democratie.

‘Ik moet dan ook denken aan het verkeer, waar mensen achter het stuur zich minder kwetsbaar voelen. Het zit in de menselijke natuur.’ Het probleem van social media is daarbij dat vervelend gedrag impliciet wordt beloond. ‘Mensen die boos zijn blijven langer op je platform.’
 

Moderatoren

De platforms proberen ook zelf het gedrag van hun gebruikers ten goede te beïnvloeden. Ze hebben moderatoren in dienst die wangedrag signaleren en maatregelen kunnen nemen. Recent maakte Twitter de resultaten bekend van een proef om beledigende of schadelijke tweets van mensen te beperken.

In het experiment herkende de software achter Twitter het als een gebruiker een tweet intypte die kwetsend of beledigend zou kunnen zijn. Wanneer de kwade twitteraar dan op tweet drukte, verscheen een scherm met: ‘Wil je dit nog eens bekijken voordat je het tweet?’
 

Denkpauze

Uit de proef bleek dat van de honderd tweets die zo’n denkpauze opriepen, er 31 alsnog werden aangepast. Daarvan werden er 22 vriendelijker geformuleerd en negen zelfs helemaal niet meer verstuurd. Het effect was blijvend; de tweets van proefpersonen die zo’n waarschuwing hadden gekregen, werden gemiddeld genomen vriendelijker en rustiger.

Social media-experts zijn positief over het experiment. ‘Zelfs door het absolute minimum te doen, kun je de manier waarop Twitter-gebruikers met elkaar omgaan veranderen’, zei internetexpert Ryan Broderick tegen The Guardian.

‘Het feit dat Twitter met een oproep komt om elkaar alsjeblieft niet online te pesten is gênant, want het laat zien hoe naar ze het platform hebben laten worden. Maar als het werkt, werkt het.’ Dit laat ook zien hoe jong en onrijp de social media nog zijn, en hoeveel er nog aan verbeterd kan worden.

 

MEER LEZEN OVER BETERE SOCIAL MEDIA?

Dit is niet het hele artikel. Het hele verhaal is te lezen in het julinummer van De Ingenieur. Koop de digitale versie voor € 7,50, of neem - met een flinke korting van 25 % - een digitaal jaarabonnement van twaalf nummers voor € 69,-.

Vond je dit een interessant artikel, abonneer je dan gratis op onze wekelijkse nieuwsbrief.